15 illik təcrübəmə əsaslanaraq deyə bilərəm ki, qadın sağlamlığı sahəsində kontrasepsiya üsulları hər zaman böyük maraq doğurmuş və inkişaf etmişdir. Müasir dövrdə plansız hamiləlikdən qorunmaq üçün bir çox effektiv üsul mövcuddur ki, bunlar arasında kontraseptiv yamalar və inyeksiyalar xüsusi yer tutur. Bu məqalədə onların effektivliyini, istifadə qaydalarını və potensial yan təsirlərini ətraflı şəkildə araşdıracağıq.
Kontraseptiv Yamalar Nədir?
Kontraseptiv yamaq, dəriyə yapışdırılan və estrogen ilə progestin hormonlarını tərkibində saxlayan kiçik, kvadrat formalı bir ləkədir. Bu hormonlar dəri vasitəsilə qan dövranına keçir və yumurtalıqlardan yumurta hüceyrəsinin buraxılmasının (ovulyasiyanın) qarşısını alır. Bundan əlavə, uşaqlıq boynu seliyini qatılaşdıraraq spermanın yumurtaya çatmasına mane olur və uşaqlıq divarını hamiləliyin başlanması üçün əlverişsiz edir.
Kontraseptiv Yamaların Effektivliyi və İstifadəsi:
Doğru istifadə edildikdə kontraseptiv yamaların effektivliyi 99%-ə qədər yüksəkdir. Tipik istifadə zamanı (yəni, istifadəçinin səhvlərini nəzərə alaraq) bu göstərici təxminən 91%-ə düşə bilər. Yamaq adətən bir həftə ərzində dəridə qalır və hər həftə yeni bir yamaqla dəyişdirilir. Üç həftə yamaq istifadə edildikdən sonra dördüncü həftə yamaq istifadə edilmir ki, bu müddətdə aybaşı qanaması baş versin. Daha sonra yeni dövr başlayır. Yamaq bədənin müxtəlif nahiyələrinə – qarın, qol, kürək və ya omba nahiyələrinə yapışdırıla bilər.
Kontraseptiv Yamaha Yan Təsirlər:
Yan təsirlər adətən yüngül olur və zamanla keçib gedir. Bunlara aşağıdakılar daxil ola bilər:
* Baş ağrısı
* Ürəkbulanma
* Döşlərdə həssaslıq
* Dəri qıcıqlanması (yamağın yapışdırıldığı yerdə)
* Əhval-ruhiyyə dəyişiklikləri
* Çəki artımı
Nadir hallarda, lakin daha ciddi yan təsirlər – qan laxtalanması, insult və ya ürək tutması riski artımı kimi hallar da baş verə bilər. Xüsusilə siqaret çəkən və ya müəyyən tibbi şərtləri olan qadınlarda bu risk daha yüksəkdir.
Kontraseptiv İnyeksiyalar Nədir?
Kontraseptiv inyeksiya – progestin hormonu tərkibli bir inyeksiyadır. Ən geniş yayılan inyeksiya növü depomedroksiprogesteron asetatdır (DMPA), hansı ki, üç ayda bir dəfə əzələyə vurulur. Bu hormon yumurtalıqlardan yumurta buraxılmasını dayandırır, uşaqlıq boynu seliyini qatılaşdırır və uşaqlıq divarını hamiləlik üçün əlverişsiz edir.
Kontraseptiv İnyeksiyaların Effektivliyi və İstifadəsi:
İnyeksiyaların effektivliyi, düzgün istifadə edildikdə 99%-dən çoxdur. Tipik istifadə zamanı (üç ayda bir dəfə inyeksiyanı vaxtında etmək vacibliyini nəzərə alaraq) bu göstərici təxminən 94%-ə düşə bilər. Əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, gündəlik istifadəni tələb etmir və istifadəçiyə uzunmüddətli qorunma təmin edir.
Kontraseptiv İnyeksiyaların Yan Təsirləri:
İnyeksiyaların yan təsirləri yamaqlara nisbətən daha uzun müddət davam edə bilər, çünki dərman orqanizmdən yavaşca xaric olur. Ən çox rast gəlinən yan təsirlər:
* Qeyri-müntəzəm aybaşı qanamaları (bəzi qadınlarda ümumiyyətlə qanamaların olmaması)
* Çəki artımı
* Baş ağrısı
* Əhval-ruhiyyə dəyişiklikləri
* Sümük sıxlığının müvəqqəti azalması (uzunmüddətli istifadədə)
Sümük sıxlığında azalma narahatlıq yaratsa da, adətən inyeksiyanın dayandırılmasından sonra bərpa olunur və uzunmüddətli sümük sağlamlığına ciddi təsir göstərmir. Bununla belə, bu məsələ həkimlə müzakirə edilməlidir.
Kimlər İstifadə Edə Bilməz?
Həm kontraseptiv yamalar, həm də inyeksiyalar bəzi tibbi şərtləri olan qadınlar üçün uyğun olmaya bilər. Bunlara aşağıdakılar daxildir:
* Qan laxtalanması tarixi və ya yüksək riski
* Ürək xəstəlikləri
* Qaraciyər xəstəlikləri
* Hormona həssaslıqdan asılı xərçəng (məsələn, döş xərçəngi)
* Naməlum vaginal qanaxma
Nəticə:
Kontraseptiv yamalar və inyeksiyalar plansız hamiləlikdən qorunmaq üçün yüksək effektivliyə malik, rahat və uzunmüddətli üsullardır. Hər iki üsulun özünəməxsus üstünlükləri və yan təsirləri var. Hansı üsulun sizin üçün daha uyğun olduğuna qərar vermək üçün mütləq bir ginekoloqla məsləhətləşmək vacibdir. Həkim sizin tibbi tarixinizi, həyat tərzinizi və fərdi ehtiyaclarınızı nəzərə alaraq ən doğru seçimi etməyə kömək edəcəkdir.
