Hamiləlikdən qorunma (kontrasepsiya) üsulunun seçilməsi həm sağlamlıq, həm də rahatlıq baxımından mühüm qərardır. Müasir təbabətdə bir çox qorunma üsulu mövcuddur və onların etibarlılıq dərəcəsi "Perl İndeksi" (hər hansı bir üsuldan bir il ərzində istifadə edən 100 qadından neçəsinin hamilə qaldığını göstərən göstərici) ilə ölçülür.
Üsulların etibarlılığı iki formada qiymətləndirilir: "Mükəmməl istifadə" (heç bir xəta etmədən, təlimata tam uyğun) və "Gündəlik (real) istifadə" (unudulma, gecikmə və ya səhvlər daxil olmaqla).
Aşağıda müasir kontrasepsiya üsulları etibarlılıq dərəcəsinə görə qruplaşdırılmışdır.
1. Ən Yüksək Etibarlılığa Malik Üsullar (99%-dən yuxarı)
Bu qrupa daxil olan üsullar insan faktorundan (unudulma, səhv istifadə) demək olar ki, asılı deyil. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) məlumatlarına görə, ən etibarlı uzunmüddətli üsullardır.
Uşaqlıqdaxili Vasitələr (Spirallar):
Mis tərkibli spirallar: 5-10 il müddətinə qoruma təmin edir. Real istifadədə etibarlılığı təxminən 99.2% təşkil edir.
Hormonal spirallar (məsələn, Mirena): Uşaqlıq boynu seliyini qatılaşdıraraq və spermanın hərəkətini bloklayaraq qoruyur. Etibarlılığı 99.8%-dir.
Dərialtı İmplantlar: Qola yerləşdirilən və kiçik bir çubuq şəklində olan bu hormonal vasitə 3 il müddətinə yüksək qoruma (99.9%) təmin edir.
Cərrahi Sterilizasiya (Geri dönüşü olmayan üsullar):
Qadınlarda uşaqlıq borularının bağlanması (Boruların liqasiyası).
Kişilərdə sperma kanallarının bağlanması (Vazektomiya).
Bu üsulların etibarlılığı 99.5%-dən yüksəkdir, lakin gələcəkdə yenidən övlad sahibi olmaq istəyənlər üçün uyğun deyil.
2. Yüksək Etibarlılığa Malik Üsullar (91% - 99%)
Bu üsullar düzgün və nizamlı istifadə edildikdə çox effektivdir, lakin insan faktorundan asılı olaraq real həyatda etibarlılıq dərəcəsi aşağı düşə bilər.
Oral Kontraseptivlər (Qoruyucu həblər): Hər gün eyni saatda qəbul edilməlidir. Mükəmməl istifadədə effektivliyi 99%-dən çox olsa da, unudulma hallarındakı real effektivliyi təxminən 91-93% səviyyəsinə enir.
Hormonal İnyeksiyalar (3 aylıq iynələr): Hər 3 aydan bir həkim tərəfindən vurulur. Real istifadədə effektivliyi təxminən 94%-dir.
Kontraseptiv Plastrlar və Vaqinal Halqalar: Hormonların dəri və ya uşaqlıq yolu vasitəsilə bədənə ötürülməsini təmin edir. Düzgün istifadə edildikdə effektivliyi 91-93%-dir.
3. Orta və Aşağı Etibarlılığa Malik Üsullar
Bu üsullar tətbiq zamanı daha çox diqqət tələb edir və uğursuzluq riski digərlərinə nisbətən daha yüksəkdir.
Prezervativlər (Kondomlar): Kişi prezervativlərinin real istifadədə etibarlılığı təxminən 82-85% təşkil edir. Lakin bu üsulun əvəzsiz bir üstünlüyü var: Cinsi yolla keçən infeksiyalardan (CYKİ) qoruyan yeganə üsuldur.
Təqvim Üsulu (Bioloji üsul): Ovulyasiya (yumurtlama) günlərini hesablayaraq həmin günlərdə cinsi əlaqədən qaçınmağa əsaslanır. Qadın orqanizmində tsikl dəyişkən ola bildiyi üçün etibarlılığı olduqca aşağıdır (təxminən 76-80%).
Cinsi Əlaqənin Yarımçıq Kəsilməsi (Geri çəkilmə): Ən geniş yayılmış, lakin hamiləlik riski ən yüksək olan üsullardan biridir. Boşalmadan əvvəl xaric olan mayenin (pre-ejakulyat) tərkibində də aktiv spermalar ola biləcəyi üçün real uğursuzluq riski 20-22%-ə qədər çatır.
Hansı Üsul Daha Etibarlıdır və Necə Seçilməlidir?
"Ən etibarlı üsul" hər bir qadının orqanizminin fərdi xüsusiyyətlərinə, yaş barierlərinə, yanaşı xəstəliklərinə və gələcək reproduktiv planlarına görə dəyişir. Məsələn, gündəlik həb qəbul etməyi unudan bir qadın üçün qoruyucu həblər etibarsız sayıla bilər, bu halda uşaqlıqdaxili spiral (spiral) daha etibarlı seçimdir.
Vacib qeyd: Hamiləlikdən qorunma üsulu seçilməzdən əvvəl mütləq ginekoloq müayinəsindən keçmək, qan analizləri və hormonal fonu yoxlamaq lazımdır. Xüsusilə hormonal üsulların bəzi xroniki xəstəlikləri (məsələn, tromboz riski, yüksək təzyiq) olan qadınlara təyini əks-göstəriş ola bilər.
Müasir tibb hər bir qadına uyğun təhlükəsiz qorunma variantı təklif edir. Ən doğru və etibarlı nəticə üçün fərdi yanaşma və həkim məsləhəti mütləqdir.
