Hamiləliyin qarşısını almaq üçün müxtəlif müasir kontrasepsiya üsulları mövcuddur və onlardan biri də uşaqlıqdaxili sistem (UİS), daha çox 'spiral' olaraq bilinən effektiv vasitədir. Mən, 15 illik təcrübəyə malik bir mütəxəssis olaraq, bu mövzuda sizi ətraflı məlumatlandırmaq istərdim.
Spiral nədir və necə işləyir?
Spiral, uşaqlığın içinə yerləşdirilən kiçik, T-şəkilli bir cihazdır. İki əsas növü mövcuddur: hormonal spiral və mis spiral.
* **Hormonal Spiral:** Bu tip spiral (məsələn, Mirena, Kyleena) levonorgestrel adlı progestin hormonu ifraz edir. Bu hormon uşaqlıq boynunun seliyini qatılaşdıraraq spermanın keçidini çətinləşdirir, uşaqlıq divarını nazikləşdirərək döllənmiş yumurtanın implantasiyasına mane olur və bəzi hallarda yumurtlamanı (ovulyasiyanı) da tormozlayır. Hormonal spirallar 3-8 il müddətinə effektiv ola bilər.
* **Mis Spiral:** Bu spiral (məsələn, ParaGard) hormon ifraz etmir, əvəzinə mis ionları buraxır. Mis spermanın hərəkətliliyini və canlılığını azaldır, həmçinin uşaqlıqda iltihabi reaksiya yaradaraq döllənmiş yumurtanın implantasiyasına mane olur. Mis spirallar 10 ilə qədər və ya daha uzun müddətə effektivliyini qoruyur.
Kimin üçün uyğundur?
Spiral, uzunmüddətli, geri dönən və yüksək effektivliyə malik kontrasepsiya axtarışında olan qadınlar üçün idealdır. Xüsusilə aşağıdakı hallarda tövsiyə oluna bilər:
* Gündəlik dərman qəbul etməyi unutma ehtimalı olanlar.
* Estrogen qəbul edə bilməyənlər (mis spiral üçün).
* Hormonal hamiləliklərdən qorulmaq istəyənlər (hormonal spiral adətən qanaxmanı azaldır və menstrual ağrıları yüngülləşdirir).
* Uşaqlıqdan kənar hamiləlik riski aşağı olanlar.
Spiralın quraşdırılması və çıxarılması
Spiral ginekoloq tərəfindən klinik şəraitdə yerləşdirilir. Prosedur adətən sürətli və nisbətən ağrısızdır, lakin bəzi qadınlarda yüngül narahatlıq və ya kramp hiss oluna bilər. Yerləşdirmədən sonra yoxlama müayinəsi tələb olunur.
Spiralın çıxarılması da ginekoloq tərəfindən asanlıqla həyata keçirilir və çıxarıldıqdan sonra hamilə qalma qabiliyyəti tez bir zamanda bərpa olunur.
Üstünlükləri:
* **Yüksək effektivlik:** Düzgün yerləşdirildikdə 99%-dən çox effektivdir.
* **Uzunmüddətli:** Bir dəfə yerləşdirildikdən sonra illərlə qoruma təmin edir.
* **Geri dönən:** İstənilən vaxt çıxarıla bilər və doğurganlıq tez bərpa olunur.
* **Rahatlıq:** Gündəlik xatırlatmağa ehtiyac yoxdur.
* **Hormonal spiral əlavə faydalar:** Menstruasiya qanaxmasını azaldır və ağrıları yüngülləşdirir, bəzən dövrü tamamilə saxlayır.
Mənfi cəhətləri və riskləri:
* **Cinsi yolla ötürülən infeksiyalardan qorumur.** Bunun üçün prezervativdən istifadə edilməlidir.
* **Yerləşdirmə zamanı narahatlıq:** Bəzi qadınlar ağrı və ya kramp hiss edə bilər.
* **Qanaxma dəyişiklikləri:** Mis spiral ilk aylarda adətən menstruasiya qanaxmasını və ağrılarını artıra bilər. Hormonal spiral isə başlanğıcda nizamsız ləkələnməyə səbəb ola bilər.
* **Uşaqlığın deşilməsi riski:** Nadir olsa da, spiral yerləşdirilərkən uşaqlığın divarının deşilməsi (perforasiya) riski var.
* **Yerindən sürüşmə ya da düşmə riski:** Çox nadir hallarda spiral yerindən sürüşə bilər ki, bu da effektivliyini azalda bilər.
* **Hormonal spiralla əlaqəli yan təsirlər:** Hamiləlikdə müşahidə edilən bəzi simptomlar (baş ağrısı, süd vəzilərində həssaslıq, əhval dəyişiklikləri) hormonal spiral istifadə edənlərdə də yarana bilər.
Kimlər üçün uyğun deyil?
* Hamilə olan və ya hamiləlik şübhəsi olanlar.
* Pelvis iltihabı xəstəliyi (PİX) olanlar.
* Uşaqlıq və ya uşaqlıq boynu xərçəngi olanlar.
* Diaqnoz qoyulmamış vaginal qanaxması olanlar.
* Spiral materiallarına qarşı allergiyası olanlar.
* Qaraciyər xəstəliyi (hormonal spiral üçün) və ya laxtalanma pozğunluqları olanlar.
* Son 6 həftə ərzində doğum etmiş olanlar (bəzi hallarda).
Spiral seçimi fərdi olaraq dəyərləndirilməlidir. Bu səbəbdən, ən uyğun kontrasepsiya üsulunu müəyyən etmək üçün mütləq bir ginekoloqla məsləhətləşmək lazımdır. Həkiminiz sizin sağlamlıq vəziyyətinizi, həyat tərzinizi və kontrasepsiya ehtiyaclarınızı nəzərə alaraq ən düzgün qərarı verməyinizə kömək edəcəkdir.
