15 illik təcrübəmə əsaslanaraq, kişilərdə cinsi yolla ötürülən infeksiyaların (CYOİ) qarşısının alınmasının sağlamlıq və rifah üçün nə qədər əhəmiyyətli olduğunu qeyd etmək istərdim. Bu bələdçi sizə CYOİ-lərdən qorunmaq üçün zəruri bilik və vasitələri təqdim edəcək.
CYOİ-lər nədir və niyə təhlükəlidir?
Cinsi yolla ötürülən infeksiyalar (CYOİ) – bakteriya, virus və ya parazitlərin səbəb olduğu və əsasən cinsi təmas yolu ilə yayılan xəstəliklərdir. Onlar həm simptomsuz keçə, həm də ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilərlər. Müalicə olunmadıqda, CYOİ-lər sonsuzluq, xroniki ağrı, bəzi xərçəng növləri və hətta ölümcül fəsadlara yol aça bilər. Üstəlik, bəzi CYOİ-lər HİV-ə yoluxma riskini artırır.
Effektiv qorunma üsulları:
1. Bariyer kontrasepsiya: Kondomdan düzgün istifadə
Kondomlar, CYOİ-lərdən qorunmaq üçün ən effektiv və əlçatan üsullardan biridir. Lakin onların effektivliyi düzgün istifadədən asılıdır:
* **Hər dəfə istifadə edin:** Vaginal, anal və oral seks zamanı hər dəfə yeni kondomdan istifadə edin.
* **Düzgün ölçü seçin:** Uyğun ölçü sürüşmənin və ya yırtılmanın qarşısını alır.
* **Son istifadə tarixinə diqqət edin:** Müddəti keçmiş kondomlar daha asan yırtıla bilər.
* **Düzgün saxlayın:** Kondomları isti və ya birbaşa günəş işığı düşən yerlərdə saxlamayın.
* **Yalnız su əsaslı sürtkü vasitələrindən istifadə edin:** Yağ əsaslı sürtkü vasitələri lateks kondomları zədələyə bilər.
Fakt:** Düzgün istifadə edildikdə, kondomlar HİV, qonoreya və xlamidiyadan qorunmada 98%-ə qədər effektivdir. Lakin herpes və süzənək (papillomavirus) kimi infeksiyaların qarşısını tam almaq olmur, çünki bu infeksiyalar kondomun örtmədiyi dəri sahələri vasitəsilə də ötürülə bilər.
2. Cinsi partnyorların sayı və seçimi
* **Partnyor sayını azaltmaq:** Cinsi partnyorların sayının azaldılması və ya qarşılıqlı sadiq tək partnyorla münasibət qurmaq CYOİ riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
* **Partnyorunuzu tanıyın:** Yeni cinsi partnyorla əlaqəyə girməzdən əvvəl onun CYOİ statusunu bilmək vacibdir. Açıq ünsiyyət əsasdır.
3. Müntəzəm müayinə və testlər
Simptomlar olmasa belə, CYOİ-lərə yoluxma mümkündür. Buna görə də, risk altında olan hər bir kişi üçün müntəzəm müayinə və testlər çox vacibdir:
* **Nə vaxt test olunmalı?** Yeni cinsi partnyorunuz varsa, bir neçə partnyorunuz olmuşsa, kondomdan istifadə etməmisinizsə və ya partnyorunuzda CYOİ aşkar edilibsə, test olunmaq tövsiyə olunur.
* **Hansı testlər?** HİV, sifilis, qonoreya, xlamidiya, herpes və Hepatit B/C üçün testlər geniş yayılmışdır. Həkiminiz sizin risk faktorlarınıza əsasən hansı testlərin lazım olduğunu müəyyən edəcək.
4. Vaksinasiya (profilaktik peyvəndlər)
Bəzi CYOİ-lərə qarşı effektiv peyvəndlər mövcuddur:
* **İnsan Papilloma Virusu (HPV) peyvəndi:** HPV genital siğillərə və bəzi xərçəng növlərinə (məsələn, anüs və boğaz xərçəngi) səbəb ola bilər. Peyvənd erkən yaşda, ideal olaraq cinsi aktivlik başlamazdan əvvəl tövsiyə olunur, lakin kişilərdə 45 yaşa qədər effektivliyi sübut olunmuşdur.
* **Hepatit B peyvəndi:** Hepatit B cinsi yolla ötürülə bilən və qaraciyər zədələnməsinə səbəb olan ciddi virus infeksiyasıdır. Peyvənd uzunmüddətli qorunma təmin edir.
5. Riskli davranışlardan qaçınmaq
* **Alkoqol və narkotik istifadəsi:** Bu maddələr qərar qəbul etmə qabiliyyətini zəiflədir və riskli cinsi davranışlara (məsələn, kondomdan istifadə etməmək) səbəb ola bilər.
* **Paylaşılan iynələr:** İynələrin paylaşılması HİV və Hepatit B/C kimi infeksiyaların ötürülməsinin əsas yollarındandır.
6. Simptomları bilmək və dərhal həkimə müraciət etmək
CYOİ-lər müxtəlif simptomlarla özünü göstərə bilər. Əgər aşağıdakı əlamətlərdən hər hansı birini müşahidə edirsinizsə, dərhal həkimə müraciət edin:
* Penisin ucunda axıntı (qeyri-adi).
* Cinsi orqanlar ətrafında ağrılar, yaralar, qabarcıqlar, ləkələr və ya siğillər.
* Sidik ifrazı zamanı ağrı və ya yanğı hissi.
* Qasıq nahiyəsində limfa düyünlərinin şişməsi.
* Rektal nahiyədə ağrı, axıntı və ya qanaxma.
* Testislərdə ağrı və ya şişkinlik.
Nəticə:
Kişilərdə cinsi infeksiyalardan qorunma passiv bir mövzu deyil, aktiv sağlamlıq yanaşmasıdır. Özünüzü və partnyorunuzu qorumaq üçün məlumatlı olmaq, profilaktik tədbirlərdən istifadə etmək və müntəzəm tibbi müayinələrdən keçmək son dərəcə vacibdir. Unutmayın ki, sizin sağlamlığınız – sizin məsuliyyətinizdir. Hər hansı şübhə və ya narahatlıq zamanı utnamadan mütləq həkimə müraciət edin. Peşəkar məsləhət və vaxtında müalicə bir çox ciddi fəsadların qarşısını ala bilər. Sağlam olun!
