Qadınlarda Sidikqaçırma (İnkontinensiya): Səbəblər, Növləri və Müalicə Üsulları
Sidikqaçırma (tibb dilində sidik inkontinensiyası), sidiyin qeyri-ixtiyari xaric olması kimi təsvir edilən, qadınlar arasında kifayət qədər yayılmış, lakin çox zaman utanıldığı üçün gizli saxlanılan bir problemdir. Bu vəziyyət qadınların sosial aktivliyinə, psixoloji durumuna və ümumi həyat keyfiyyətinə ciddi təsir göstərir. Ancaq unutmaq olmaz ki, sidikqaçırma bir taleyin hökmü deyil, müasir tibbdə uğurla müalicə oluna bilən bir tibbi vəziyyətdir.
Sidikqaçırmanın Əsas Növləri
Həkimlər sidikqaçırmanı onun başvermə səbəbinə görə bir neçə əsas kateqoriyaya bölürlər:
Stress (Gərginlik) İnkontinensiyası: Ən geniş yayılmış növdür. Öskürdükdə, asqırdıqda, güləndə, ağır əşya qaldırarkən və ya idman edərkən qarın boşluğunda təzyiqin artması nəticəsində sidiyin qaçmasıdır. Adətən çanaq dibi əzələlərinin zəifləməsi ilə bağlıdır.
Urgent (Təcili) İnkontinensiyası: Qəfil və güclü sidiyə getmə hissi yaranır və insan tualetə çatana qədər sidiyi saxlaya bilmir. Bu, adətən sidik kisəsinin əzələlərinin (detruzor) həddindən artıq aktiv olması ilə bağlıdır.
Qarışıq İnkontinensiya: Həm stress, həm də urgent sidikqaçırma əlamətlərinin birlikdə müşahidə olunmasıdır.
Taşma (Dolanma) İnkontinensiyası: Sidik kisəsinin tam boşalmaması nəticəsində daim sidiyin damcılaması halıdır.
Səbəblər və Risk Faktorları
Sidikqaçırmanın yaranmasında müxtəlif amillər rol oynayır:
Hamiləlik və doğuş: Doğuş zamanı çanaq dibi əzələlərinin və sinirlərinin zədələnməsi əsas səbəblərdən biridir.
Yaşlanma: Yaş artdıqca sidik kisəsinin əzələ gücü və elastikliyi azala bilir.
Menopoz: Estrogen hormonunun azalması sidik yollarının və uşaqlıq yolunun toxumalarının incəlməsinə səbəb olur.
Artıq çəki (Obezite): Çəki sidik kisəsinə və ətrafındakı əzələlərə əlavə təzyiq yaradır.
Xroniki öskürək və qəbizlik: Uzun müddət davam edən təzyiq çanaq dibi əzələlərini zəiflədir.
Bəzi xəstəliklər: Şəkərli diabet, nevroloji xəstəliklər (məsələn, MS) və sidik yolu infeksiyaları.
Diaqnostika
Problemin kökünü tapmaq üçün mütləq bir uroloq və ya ginekoloq müayinəsindən keçmək lazımdır. Diaqnoz zamanı aşağıdakı üsullar tətbiq oluna bilər:
Sidik gündəliyi: Bir neçə gün ərzində nə qədər maye qəbul etdiyiniz və nə qədər sidiyə getdiyiniz qeyd olunur.
Fiziki müayinə: Çanaq orqanlarının və əzələ tonusunun yoxlanılması.
Sidik analizi: İnfeksiya olub-olmadığını yoxlamaq üçün.
Urodinamik testlər: Sidik kisəsinin necə dolub boşaldığını ölçən dəqiq cihaz müayinələri.
Müalicə Üsulları
Müalicə sidikqaçırmanın növünə və ağırlıq dərəcəsinə görə fərdiləşdirilir:
1. Konservativ (Cərrahiyyəsiz) Üsullar
Kegel məşqləri: Çanaq dibi əzələlərini gücləndirmək üçün edilən xüsusi hərəkətlər. Bu, stress inkontinensiyası üçün çox effektivdir.
Həyat tərzi dəyişiklikləri: Maye qəbulunun tənzimlənməsi, kofein və spirtli içkilərin azaldılması, çəkiyə nəzarət.
Biofeedback və fizioterapiya: Əzələlərin düzgün işlədilməsini öyrədən xüsusi cihazlar və prosedurlar.
2. Dərman Müalicəsi
Urgent sidikqaçırma hallarında sidik kisəsinin həddindən artıq aktivliyini azaldan dərmanlar təyin oluna bilər.
3. Cərrahi Müalicə
Əgər konservativ üsullar nəticə vermirsə, cərrahi müdaxilə tətbiq olunur. Müasir dövrdə ən çox tətbiq olunan üsul Sling (tor) əməliyyatlarıdır. Bu əməliyyat kiçik kəsiklərlə icra olunur, sidik kanalına dəstək verən xüsusi tor yerləşdirilir və əksər hallarda pasiyent elə həmin gün evə buraxılır.
Nəticə
Sidikqaçırma qadınların utanaraq qapandığı bir problem olmamalıdır. Bu, həyat tərzinizi məhdudlaşdıran bir yük deyil, müasir tibbin köməyi ilə aradan qaldırıla bilən bir vəziyyətdir. Əgər bu əlamətləri özünüzdə hiss edirsinizsə, vaxt itirmədən ixtisaslı bir həkimə müraciət edin. İlk addımı atmaq, sağlamlığınızı və özgüvəninizi geri qazanmaq deməkdir.
Qeyd: Bu məqalə məlumatlandırma xarakteri daşıyır. Sağlamlıqla bağlı hər hansı şikayətiniz olduqda mütləq həkiminizlə məsləhətləşin.
