15 illik təcrübəmə əsaslanaraq deyə bilərəm ki, gecə tərləmələri, xüsusən də kişilərdə, çox vaxt gözardı edilən, lakin ciddi sağlamlıq problemlərinin göstəricisi ola bilər. Normalda yatarkən bədən temperaturunun nizamlanması üçün bir qədər tər ifrazı təbii haldır. Lakin gecə paltarlarını isladacaq qədər, yataq dəstini dəyişməyi tələb edəcək dərəcədə intensiv və tez-tez baş verən tərləmələr artıq narahatlığa səbəb olmalıdır. Bu məqalədə kişilərdə gecə tərləmələrinə səbəb ola biləcək əsas amilləri və hansı hallarda həkimə müraciət etməyin vacib olduğunu ətraflı şəkildə izah edəcəyəm.
Gecə Tərləmələri Nədir?
Gecə tərləmələri – yuxu zamanı, yataq otağının temperaturu soyuq və ya normal olsa belə, həddindən artıq dərəcədə tər ifraz edilməsidir. Onlar yuxu keyfiyyətinə mənfi təsir göstərməklə yanaşı, ciddi tibbi vəziyyətlərin bir simptonu ola bilərlər. Kişilərdə gecə tərləmələrinin səbəbləri çoxşaxəli olub, hormon dəyişikliklərindən infeksiyalara, hətta bəzi xroniki xəstəliklərə qədər dəyişə bilər.
Kişilərdə Gecə Tərləmələrinin Əsas Səbəbləri:
* **Hormonal Dəyişikliklər (Andropoz):** Qadınlarda menopoz dövrü kimi, kişilərdə də yaşla əlaqədar testosteron səviyyəsinin azalması (andropoz və ya 'kişi menopozu') gecə tərləmələrinə səbəb ola bilər. Testosteron, bədən temperaturunun tənzimlənməsində rol oynayan bir hormondur. Səviyyəsinin düşməsi isti basmalara və gecə tərləmələrinə səbəb ola bilər. Digər simptomlara cinsi istəyin azalması, erektil disfunksiya, yorğunluq və əhval-ruhiyyə dəyişiklikləri daxildir.
* **Tiroid Problemləri (Hipertiroidizm):** Qalxanabənzər vəzinin həddindən artıq aktiv olması (hipertiroidizm) bədənin metabolizmasını sürətləndirərək temperatur yüksəlməsinə və şiddətli tərləmələrə gətirib çıxarır. Digər simptomlara ürək döyüntüsünün artması, çəki itkisi, narahatlıq və əl titrəməsi daxildir.
* **İnfeksiyalar:** Bəzi infeksiyalar, xüsusilə də aşağı dərəcəli qızdırma ilə müşayiət olunanlar, gecə tərləmələrinə səbəb ola bilər. Bunlara vərəm (tüberküloz), bakterial endokardit (ürək qapaqlarının infeksiyası), osteomielit (sümük infeksiyası) və HİV daxildir. Antibiotik terapiyasına baxmayaraq davam edən gecə tərləmələri həkim müayinəsini zəruri edir.
* **Onkoloji Xəstəliklər:** Xüsusilə limfoma (Hodgkin və qeyri-Hodgkin limfoması) və leykemiya kimi bəzi xərçəng növləri gecə tərləmələri ilə müşayiət oluna bilər. Bu hallarda tərləmələr adətən səbəbsiz çəki itkisi, qızdırma və yorğunluq kimi digər simptomlarla birlikdə görünür.
* **Dərmanların Yan Təsirləri:** Bəzi dərmanlar, xüsusən də antidepressantlar (SSRİ-lər), qan şəkərini aşağı salan dərmanlar (hipoqlikemiyaya səbəb olanlar), testosteron əvəzedici terapiyalar və bəzi antibiotiklər gecə tərləmələrinə səbəb ola bilər.
* **Hipoqlikemiya (Qan Şəkərinin Aşağı Düşməsi):** Şəkərli diabet xəstələrində insulin və ya digər diabet dərmanları qəbul edərkən qan şəkərinin kritik dərəcədə düşməsi (gecə hipoqlikemiyası) soyuq tər basmalara və gecə tərləmələrinə səbəb ola bilər.
* **Nevroloji Vəziyyətlər:** Bəzi nevroloji xəstəliklər, məsələn, insult, avtonom nevropatiya (diabetik nevropatiya daxil olmaqla) və siringomiyeliya, bədən temperaturunun tənzimlənməsini pozaraq gecə tərləmələrinə səbəb ola bilər.
* **Qastroezofageal Reflüks Xəstəliyi (QERX):** Bəzi hallarda, mədə turşusunun yemək borusuna geri qayıtması (reflüks) bədəndə narahatlıq və stress reaksiyasını tetikləyərək gecə tərləmələrinə səbəb ola bilər.
* **Təşviş və Stress:** Psixoloji faktorlar, o cümlədən yüksək səviyyəli stress, narahatlıq pozuntuları və yuxu apnesi, bədəndə döyüş-ya-qaç reaksiyasını aktivləşdirərək gecə tərləmələrini yarada bilər.
* **Alkoqol və Narkotik Vasitələr:** Spirtli içkilərin və bəzi narkotik vasitələrin həddindən artıq qəbulu bədənin termorequlyasiya sistemini pozaraq gecə tərləmələrinə yol aça bilər.
Nə Zaman Həkimə Müraciət Etməli?
Əgər gecə tərləmələri:
* Müntəzəm və şiddətlidirsə,
* Yuxu keyfiyyətinizi pisləşdirirsə,
* Səbəbsiz çəki itkisi, qızdırma, yorğunluq, limfa düyünlərinin böyüməsi kimi digər simptomlarla müşayiət olunursa,
* Həyat keyfiyyətinizi əhəmiyyətli dərəcədə azaldırsa,
dərhal həkimə müraciət etmək vacibdir. Həkim sizin tibbi tarixinizi nəzərdən keçirəcək, fiziki müayinə aparacaq və lazım gələrsə qan analizləri, hormon səviyyəsinin yoxlanılması, infeksiya testləri və digər diaqnostik prosedurları təyin edəcək. Yalnız dəqiq diaqnoz qoyulduqdan sonra effektiv müalicə planı hazırlana bilər.
Müalicə və Həyat Tərzi Dəyişiklikləri:
Gecə tərləmələrinin müalicəsi əsas səbəbinə yönəldilir. Əgər bir tibbi vəziyyət səbəb olursa, onun müalicəsi simptomları aradan qaldırır. Hormonal dəyişikliklər zamanı hormon əvəzedici terapiya müzakirə edilə bilər. Dərmanların yan təsiri olduğu təqdirdə, həkimlə dərmanın dəyişdirilməsi barədə danışılmalıdır. Həyat tərzi dəyişiklikləri də faydalı ola bilər:
* Yataq otağınızın sərin və qaranlıq olduğundan əmin olun.
* Nəfəs alan pambıq parçadan hazırlanmış yataq dəstindən və yataq geyimlərindən istifadə edin.
* Yatmazdan əvvəl isti içkilərdən, spirtli içkilərdən və ədviyyatlı yeməklərdən çəkinin.
* Müntəzəm fiziki fəaliyyətlə məşğul olun, lakin yatmazdan dərhal əvvəl deyil.
* Stressi idarə etmək üçün relaksasiya texnikaları (meditasiya, yoqa) tətbiq edin.
* Çay ağacından hazırlanmış yataq dəsti və ya bambuk lifindən hazırlanmış yataq dəsti kimi nəfəs alan materiallardan istifadə edin.
Unutmayın ki, gecə tərləmələri sadə bir narahatlıq deyil, bədəninizin sizə göndərdiyi vacib bir siqnal ola bilər. Onları gözardı etmədən, vaxtında peşəkar tibbi yardım almaq sağlamlığınız üçün ən yaxşı qərardır.
