Giriş
Kişi sağlamlığının ən ciddi və geniş yayılmış problemlərindən biri olan xroniki prostatit, milyonlarla kişiyə əziyyət verən bir xəstəlikdir. Adətən, 50 yaşdan yuxarı kişilərdə rast gəlinsə də, müxtəlif səbəblərdən gənc yaşda olan şəxslər də bu xəstəlikdən əziyyət çəkə bilərlər. Prostat vəzinin iltihabı olan prostatit, həyat keyfiyyətini dramatik şəkildə pisləşdirə bilər. Düzgün diaqnoz və müasir müalicə metodları ilə bu xəstəliklə effektiv şəkildə mübarizə aparmaq mümkündür. 15 illik təcrübəmdə müşahidə etdiyim ən vacib amil, xəstəliyin erkən diaqnozu və kompleks yanaşmadır.

Xroniki Prostatit Nədir?
Prostat, sidik kisəsinin altında yerləşən, cəviz böyüklüyündə bir vəzidir və spermanın tərkib hissəsi olan prostat mayesini istehsal edir. Xroniki prostatit, prostat vəzinin uzun müddət davam edən (adətən 3 aydan çox) iltihabıdır. Bu xəstəlik bir neçə formaya bölünür:
* Xroniki Bakterial Prostatit: Bakterial infeksiya nəticəsində yaranır və sidikdə və ya prostat mayesində bakteriyaların aşkar edilməsi ilə təsdiqlənir.
* Xroniki Qeyri-Bakterial Prostatit / Xroniki Çanaq Ağrısı Sindromu (CPPS): Ən geniş yayılmış formadır. İnfeksiya olmadan ağrı və diskomfortla müşahidə olunur. Öz növbəsində iltihabi və qeyri-iltihabi alt tiplərə bölünür.
* Asimptomatik İltihabi Prostatit: Heç bir simptom vermir, lakin prostat toxumasında iltihab aşkar edilir. Adətən başqa səbəbdən aparılan müayinələr zamanı təsadüfən aşkar olunur.

Səbəbləri və Risk Faktorları
Xroniki prostatitin yaranmasına səbəb olan amillər müxtəlifdir:
* Bakterial infeksiyalar (e.ə. sidik yollarının infeksiyaları)
* Sidik axınının pozulması (sidik kisəsinin tam boşalmaması)
* Zədə və ya travma (e.ə. çanaq nahiyəsinə zərbə)
* Avtoimmun reaksiyalar
* Sinir sisteminin pozğunluqları
* Psixoloji stres və narahatlıq
* Uzun müddət oturaq həyat tərzi
* Spirtli içkilərin və kəskin qidaların həddən artıq istehlakı

Simptomlar
Simptomlar adətən yavaş-yavaş inkişaf edir və müxtəlif intensivlikdə ola bilər:
* Çanaq nahiyəsində (aralıq, xayalar, penis ucu) ağrı və diskomfort
* Tez-tez və gecə işəmə (nokturiya)
* İşəmə zamanı ağrı və ya yanma hissi
* Sidik axınının zəifləməsi və ya kəsilməsi
* Eyakulyasiya zamanı ağrı
* Cinsi funksiyanın pozulması (erektil disfunksiya, libidonun azalması)
* Yorğunluq, narahatlıq, depressiya

Diaqnoz
Düzgün diaqnoz müalicənin effektivliyi üçün həlledicidir. Diaqnoz bir neçə mərhələdə qoyulur:
* Həkim müayinəsi: Anamnez toplanır, fiziki müayinə (rektal barmaq müayinəsi) aparılır.
* Laboratoriya analizləri: Sidik analizi, sidik kulturası, prostat mayesinin analizi və kulturası (Masi testi, 4 stəkan testi), qan analizi (PSA səviyyəsi).
* İnstrumental müayinələr: Qasıq üstü və transrektal ultrasəs müayinəsi (TRUS), uroflowmetriya, sistoskopiya (nadır hallarda).

Müasir Müalicə Metodları
Xroniki prostatitin müalicəsi xəstəliyin formasından, ağırlaşmalarından və individual xüsusiyyətlərindən asılı olaraq kompleks şəkildə aparılır.

1. Dərman Müalicəsi:
* Antibiotiklər: Xroniki bakterial prostatitdə uzun müddət (adətən 4-6 həftə, bəzən daha uzun) istifadə olunur. Fluroxinolonlar, makrolidlər kimi geniş spektrli antibiotiklər seçilir.
* Alfa-blokerlər: Sidik kisəsi boynunun və prostatın hamar əzələlərini boşaldaraq sidik axınını yaxşılaşdırır və işəmə ilə bağlı simptomları azaldır (tamsulosin, alfuzosin).
* İltihabəleyhinə Dərmanlar (NSADs): Ağrı və iltihabı azaltmaq üçün istifadə olunur (ibuprofen, diklofenak).
* Əzələ gevşədiciləri: Çanaq dibi əzələlərinin spazmını azaltmaq üçün təyin edilə bilər.
* Bitki mənşəli preparatlar: Bəzi bitki ekstraktlarının (e.ə. serenoa repens) iltihabəleyhinə və prostat hüceyrələrinin böyüməsini yavaşlatmağa kömək edən xüsusiyyətləri var. Dəstəkləyici müalicə kimi istifadə olunur.
* Antidepressantlar və Anksiyolitiklər: Xroniki ağrı və onunla bağlı yaranan psixoloji problemlərin (depressiya, narahatlıq) idarə olunmasında effektivdir.

2. Fizioterapiya:
Fizioterapiya xroniki prostatitin, xüsusilə CPPS-in müalicəsində böyük əhəmiyyət kəsb edir.
* Prostat masajı: İltihablı sekretlərin xaric olmasına kömək edir, qan dövranını yaxşılaşdırır. Lakin infeksiya zamanı ehtiyatla istifadə olunmalıdır.
* Termik prosedurlar: Mikrodalğalı terapiya, ultrases, lazer terapiyası iltihabın azalmasına və ağrının yüngülləşməsinə kömək edir.
* Elektroforez: Dərmanların birbaşa iltihab nahiyəsinə çatdırılmasını təmin edir.
* Maqnitoterapiya: Qan dövranını yaxşılaşdırır və iltihab əleyhinə təsir göstərir.
* Çanaq dibi əzələlərinin reabilitasiyası (Kegel məşqləri, biofeedback): Əzələlərin güclənməsinə, spazmın azalmasına və sidik ifrazının tənzimlənməsinə kömək edir.

3. Həyat Tərzi Dəyişikliyi və Dəstəkləyici Tədbirlər:
* Sağlam qidalanma: Kəskin, yağlı qidalardan, spirtli içkilərdən, kofedən imtina etmək. Bol su içmək.
* Müntəzəm fiziki aktivlik: Oturaq həyat tərzindən uzaq durmaq, müntəzəm gəzintilər və yüngül idmanla məşğul olmaq.
* Stresin idarə olunması: Meditasiya, yoqa, tənəffüs məşqləri stresin azaldılmasına kömək edir.
* Müntəzəm cinsi həyat: Prostatda sekretlərin durğunluğunun qarşısını alır.
* İsti vannalar və oturaq vannalar: Ağrını və diskomfortu müvəqqəti olaraq azalda bilər.

4. Cərrahi Müdaxilə (Nadir Hallarda):
Cərrahi müdaxilə adətən yalnız ağırlaşmalar (məsələn, prostat abssesi) olduğu zaman və ya digər müalicə üsulları effektsiz qaldığında nəzərdə tutulur. Bu hallarda Transuretral Rezeksiyon (TURP) və ya digər minimal invaziv prosedurlar tətbiq oluna bilər.

Nəticə
Xroniki prostatit uzunmüddətli və bəzən çətin müalicə tələb edən bir xəstəlikdir. Lakin müasir tibbin imkanları sayəsində bu xəstəliklə mübarizə aparmaq və həyat keyfiyyətini bərpa etmək mümkündür. Unutmaq olmaz ki, erkən diaqnoz, fərdi yanaşma, həkimlə əməkdaşlıq və müalicə kursuna ciddi əməl etmək uğurlu nəticənin açarıdır. Xroniki prostatit diaqnozu qoyulan hər bir şəxs cəsarətli olmalı, ümidsizliyə qapılmamalı və müasir tibbin təklif etdiyi geniş imkanlardan faydalanmalıdır. Profilaktik tədbirlərə riayət etmək və şübhəli simptomlar yarandıqda dərhal həkimə müraciət etmək xəstəliyin irəliləməsinin qarşısını almaq üçün çox vacibdir.